Lương hưu sẽ đủ sống
TT - Từ ngày 1-1-2016, phí bảo hiểm xã hội sẽ được thu trên cả những khoản thu nhập ngoài lương của người lao động.
 |
| Người dân P.Bến Nghé, Q.1, TP.HCM lĩnh lương hưu tại Bưu điện TP.HCM - Ảnh: THUẬN THẮNG |
Từ thời điểm 1-1-2016, phí bảo hiểm xã hội của hàng chục triệu người lao động sẽ bắt đầu được thu theo quy định mới.
Theo đó, phí bảo hiểm xã hội sẽ được thu trên cả những khoản thu nhập ngoài lương của người lao động. Những thay đổi của chính sách bảo hiểm xã hội sẽ ảnh hưởng như thế nào đến thu nhập hiện tại và lương hưu trong tương lai của người lao động?
Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH Phạm Minh Huân đã giải đáp đầy đủ về vấn đề này qua cuộc trao đổi với Tuổi Trẻ.
Thứ trưởng Phạm Minh Huân cho biết: “Luật bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi 2014 có hiệu lực áp dụng từ ngày 1-1-2016, một số quy định quan trọng liên quan trực tiếp đến chính sách đối với người đóng và thụ hưởng BHXH được sửa đổi.
Trong đó, đang được quan tâm nhất là thay đổi phương thức tính mức thu BHXH, thay vì chỉ tính trên lương, từ năm 2016 BHXH sẽ được thu trên cả những khoản thu nhập ngoài lương của người lao động (NLĐ).
Theo sự phê chuẩn của Quốc hội, lộ trình thay đổi này thực hiện từ năm 2016 đến 2018.
Sẽ có thay đổi lớn
về chi phí
 |
| Ảnh: THANH HÀ |
“Lợi ích của việc đóng bảo hiểm xã hội trên tổng thu nhập chính là để người lao động tích lũy lâu dài, sau này sẽ nhận được mức lương hưu cao hơn so với mặt bằng hiện nay
|
| Thứ trưởng Phạm Minh Huân |
* Như vậy phí đóng BHXH sẽ tăng lên đáng kể, bao gồm cả khoản do NLĐ phải tự đóng hằng tháng?
- Tuy tỉ lệ đóng không tăng, nhưng do đóng trên nền lương tăng nên phí BHXH của nhiều người sẽ tăng.
Với tỉ lệ 14% do chủ sử dụng lao động chịu trách nhiệm và 8% do NLĐ tự đóng, phí đóng BHXH của cả hai bên sắp tới đều tăng. Nhưng có sự thay đổi rõ rệt nhất là ở khối doanh nghiệp.
Hiện nay, lương đóng BHXH của NLĐ trong khối doanh nghiệp và một số đơn vị sự nghiệp có thu mới chiếm 40-50% tổng thu nhập. Sắp tới phần còn lại cũng phải tham gia đóng BHXH. Đối với những doanh nghiệp lâu nay chỉ đóng BHXH trên nền lương tối thiểu sẽ có thay đổi lớn về chi phí.
Còn về phía NLĐ, nếu mức đóng mới ảnh hưởng đến thu nhập, làm giảm thu nhập thực tế được nhận thì NLĐ cần kiến nghị để doanh nghiệp tăng bù khoản này vào tiền lương trả cho NLĐ.
Theo như tôi được biết, hiện nhiều doanh nghiệp cũng đã tính toán khả năng tăng thu nhập bù lại khoản đóng BHXH theo quy định mới để thu nhập thực tế của NLĐ không bị giảm sút.
Quy định này áp dụng đối với cả NLĐ trong khối hành chính sự nghiệp, cơ quan nhà nước. Nhưng về cơ bản, đối với khối này, cách thu BHXH mới năm 2016 sẽ không ảnh hưởng nhiều vì phần lớn NLĐ có lương và thu nhập gần như trùng nhau, từ trước đến nay cơ bản đã đóng BHXH trên gần hết tổng thu nhập.
 |
| Người dân P.Bến Nghé, Q.1 lĩnh lương hưu tại Bưu điện TP.HCM - Ảnh: THUẬN THẮNG |
Kéo dài tình trạng này NLĐ sẽ thiệt thòi
* Thưa ông, nhiều ý kiến từ giới chủ doanh nghiệp và một số chuyên gia kinh tế phân tích rằng hiện nay mức đóng phí BHXH, bảo hiểm y tế... của NLĐ đang ở mức cao nhất trong khu vực. Vậy tại sao còn cần có sự điều chỉnh cách thu khiến chi phí này còn cao hơn nữa, tăng thêm sức ép lên khả năng chi trả lương của doanh nghiệp? Phía NLĐ cũng e ngại liệu chính sách thu BHXH mới có thật sự mang lại lợi ích cho họ, trong khi trước mắt khoản nộp vào đã tăng lên?
- Tỉ lệ đóng BHXH hiện nay của chúng ta là 22%, trong đó NLĐ 8% và người sử dụng lao động đóng 14%, đúng là một mức khá cao. Nhưng do đóng trên nền lương chưa cao nên con số tuyệt đối đóng vào BHXH của phần đông NLĐ vẫn ở mức thấp.
Đó là do tình trạng nhiều doanh nghiệp hiện đang lấy mức lương tối thiểu của Nhà nước quy định để làm lương ký hợp đồng lao động chính thức và đóng BHXH cho NLĐ, phần thu nhập còn lại được trả dưới dạng các khoản phụ cấp, thu nhập bổ sung.
Việc này dẫn đến tình trạng nhiều NLĐ cả đời chỉ được đóng BHXH xung quanh mức lương tối thiểu, đến khi nghỉ hưu được hưởng 75% mức đóng, thành ra chỉ được nhận lương hưu thấp hơn cả lương tối thiểu.
Nếu kéo dài tình trạng này NLĐ sẽ thiệt thòi. Chính vì thế, Nhà nước đã nghiên cứu để thay đổi chính sách, quy định đóng BHXH trên tổng thu nhập.
Cũng phải nói rõ thêm là theo điều 90 của Luật lao động mới đang được áp dụng, định nghĩa về lương đã thay đổi, tiền lương bây giờ phải bao gồm cả lương cơ bản, các khoản phụ cấp, các khoản bổ sung...
Với cách tính phí BHXH mới, từ 1-1-2016 nhiều chủ sử dụng lao động sẽ phải thay đổi mức phí đóng BHXH cho NLĐ vì mức lương nền để tính BHXH tăng lên.
Do đó hiện nay các doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp đã lên tiếng đề nghị giãn tiến độ thực hiện lộ trình thu phí BHXH theo quy định mới vì lo ngại tăng chi phí vượt quá khả năng chịu đựng của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh và hội nhập.
Là cơ quan quản lý nhà nước, chúng tôi sẽ có trách nhiệm thu thập kiến nghị của các doanh nghiệp để đề xuất với Chính phủ, Quốc hội xem xét, cân nhắc có sự điều chỉnh cho phù hợp với thực tế.
* Thay đổi cách tính BHXH như vậy sẽ tác động như thế nào đến lương hưu trí của NLĐ khi hết tuổi làm việc? Lương hưu thấp liệu có phải chỉ do mức lương nền đóng BHXH chưa cao hay còn do cách xác định tỉ lệ lương hưu chưa hợp lý?
- Mục đích của việc đổi mới hệ thống chính sách BHXH là nhằm thực hiện hiệu quả hơn nguyên tắc đóng hưởng, chi trả tốt hơn cho đối tượng thụ hưởng BHXH. Khó khăn nhất của chúng ta trong chi trả BHXH hiện nay là xung quanh bảo hiểm hưu trí, tức là lương hưu của NLĐ.
Mô hình của ta đang áp dụng là mô hình mà Ngân hàng Thế giới và các nước gọi là xác định mức hưởng trước. Hiện nay tuổi thọ của người VN ngày càng tăng, số người thụ hưởng tăng và thời gian hưởng lương hưu kéo dài hơn nên sẽ dẫn đến có tình trạng mất cân đối giữa đóng và hưởng.
Đó cũng là tình hình chung đối với quỹ lương hưu, bảo hiểm hưu trí ở nhiều nước. Nhưng thực tế đó đòi hỏi phải có sự điều chỉnh chính sách sao cho phù hợp.
Tỉ lệ hưởng lương hưu tối đa đối với những NLĐ đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của nước ta ở mức 75% là thuộc loại cao nhất thế giới.
Lương hưu các nước chỉ xấp xỉ khoảng 50%. Nhưng con số tuyệt đối của họ cao hơn do lương thực tế đóng bảo hiểm hưu trí cao và có thêm nhiều phúc lợi xã hội khác cho người hưu trí. Việc điều chỉnh cách đóng BHXH sắp tới cũng là một giải pháp để tăng tiền lương hưu trí cho NLĐ.
Lộ trình thu bảo hiểm xã hội
Năm 2016
|
Đến 2017
|
Đến 2018
|
Thu trên mức lương và phụ cấp, phụ cấp nào có trong hợp đồng đều phải cộng vào để đóng BHXH.
|
Đóng BHXH trên cả các khoản thu nhập bổ sung, là những khoản người lao động nhận được ngoài lương thường xuyên.
|
Đóng BHXH trên tổng thu nhập, gồm tất cả những khoản người lao động được chi trả.
|
Đa dạng các hình thức tham gia BHXH
Một điểm mới của quy định BHXH sẽ áp dụng từ tháng 1-2016 là sẽ đa dạng hóa các hình thức tham gia BHXH. Hiện tại BHXH có hai loại là tự nguyện và bắt buộc. Sắp tới sẽ thêm hình thức BHXH bổ sung.
Đồng thời, trước đây quy định đóng BHXH chỉ giới hạn cho đối tượng có hợp đồng lao động từ ba tháng trở lên, nay sẽ mở rộng hơn nữa, NLĐ cứ có hợp đồng lao động từ một tháng trở lên là có thể tham gia đóng BHXH.
Người nước ngoài làm việc ở VN cũng sẽ được tham gia đóng BHXH tự nguyện hoặc bắt buộc tùy theo công việc, thỏa thuận với chủ sử dụng lao động và việc ký kết hiệp định song phương về BHXH giữa VN và các nước. Đây là một xu thế trong hội nhập quốc tế.
Hệ thống BHXH của Việt Nam đang hướng tới mục tiêu mở rộng đối tượng tham gia. Hiện nay đối tượng tham gia BHXH bắt buộc chiếm 20% số người trong độ tuổi lao động.
Mục tiêu của chúng ta là mở rộng lên 25%, tiến tới là 30% số người trong độ tuổi sẽ tham gia BHXH bắt buộc.
Đồng thời, sắp tới sẽ có những chính sách nhằm tăng đối tượng tham gia BHXH tự nguyện như không khống chế tuổi trần được đóng BHXH, thu hút NLĐ làm việc phi chính thức, nông dân... tham gia.
Theo đó, NLĐ là công dân VN đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, nếu có nguyện vọng thì được tham gia BHXH tự nguyện và khi có đủ điều kiện sẽ được hưởng chế độ hưu trí.
Nhà nước sẽ có chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH cho người tham gia BHXH tự nguyện. Mức hỗ trợ, đối tượng hỗ trợ... sẽ được Chính phủ quyết định trên cơ sở điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng ngân sách của từng thời kỳ.
|
Tăng thời gian đóng BHXH
Từ năm 2016, quy định về thời gian đóng BHXH để đạt tỉ lệ hưởng lương hưu tối đa 75% cũng có thay đổi: đối với nam tăng từ 30 năm lên 35 năm, đối với nữ tăng từ 25 năm lên 30 năm.
Mục đích kéo dài thời gian đóng BHXH là để điều chỉnh hợp lý giữa đóng và hưởng. Hiện nay, lương hưu của ta đang ở tình trạng hưởng cao hơn tích lũy dẫn đến nguy cơ mất cân đối quỹ BHXH hưu trí, do đó phải điều chỉnh chính sách để cân đối lại.
Đây là một việc khó khăn nhưng chúng ta phải thực hiện vì tương lai lâu dài của quỹ hưu trí.
|
Nhận bảng lương hưu mà tôi chết lặng
TT - 26 năm trời làm công nhân, ngày về hưu nhận được bảng lương hưu mà tôi chết lặng, hai hàng nước mắt cứ thế chảy ra.
 |
| Lương hưu của bà The chỉ gần 800.000 đồng/tháng, phải bù thêm hơn 250.000 đồng để đạt mức lương cơ sở 1.050.000 đồng/tháng - Ảnh: VŨ THỦY |
Tôi đi làm từ năm 1989 nhưng năm 1993 công ty nơi tôi làm mới bắt đầu đóng BHXH cho công nhân. Đến khi tôi đủ 55 tuổi thì vẫn chưa đủ 20 năm đóng BHXH để hưởng lương hưu.
Công ty biết tôi độc thân, không có lương hưu thì chẳng có gì bươn chải nên tạo điều kiện để tôi làm việc thêm cả chục năm cho tròn 20 năm đóng BHXH. Gần 65 tuổi tôi mới về hưu. Lúc đó tôi nghĩ rằng tệ lắm thì lương hưu cũng khoảng 2 triệu đồng.
Trước lúc về hưu, tính cả tiền tăng ca thì thu nhập cũng 5 - 6 triệu đồng/tháng. Thế nhưng trong quyết định lãnh lương hưu, lương trung bình trong suốt 20 năm làm việc để tính đóng BHXH chỉ là 1.321.000 đồng.
Với mức hưởng 60%, lương hưu tôi nhận được chỉ vỏn vẹn 792.805 đồng, Nhà nước phải bù thêm hơn 250.000 đồng để lương hưu tôi bằng mức lương cơ sở hồi đó là 1.050.000 đồng.
Tôi nghĩ nếu Luật BHXH mới tính hết thu nhập để đóng BHXH thì đồng lương người ta về sau mới đỡ. Nhưng quy định vậy ai không hiểu thì người ta sẽ phản đối. Lúc tôi đi làm, chỉ cần đóng thêm lên hay bớt lương một chút là họ nhất quyết không chịu.
 |
Đây là quyền lợi chính đáng của người lao động
Hiện tại tôi làm việc cho một bệnh viện nước ngoài và được đóng BHXH dựa trên tổng thu nhập. Điều này là có lợi vì sau này tôi sẽ được hưởng quyền lợi nhiều hơn.
Trước đây khi còn làm việc cho một công ty Việt Nam, họ chỉ đóng BHXH cho tôi với mức lương trên 3 triệu đồng, khi tôi nghỉ việc chỉ lãnh ba tháng bảo hiểm thất nghiệp vỏn vẹn 18 triệu đồng.
Với công ty hiện tại, trường hợp tôi nghỉ việc thì khoản tiền này sẽ gấp 6 lần. Sau này về hưu, nếu lương hưu công ty cũ chỉ khoảng 2 triệu thì ở công ty mới lương hưu có thể được 10 triệu đồng/tháng.
Người lao động cũng không quyết liệt với việc đòi quyền lợi BHXH vì cái lợi trước mắt, chỉ chăm chăm lo cho cuộc sống hiện tại và không nắm hết về BHXH.
Họ không muốn trích nhiều từ tiền lương của họ nên đồng tình với doanh nghiệp mà không hiểu họ thiệt thòi nhiều vì phần đóng góp vào BHXH của doanh nghiệp chiếm 2/3. Thực tế đây là cách giải quyết thiếu tầm nhìn.
Ngoài ra, nhiều người cũng không tin tưởng vào chính sách của Nhà nước, họ nghĩ giữ tiền trong tay mình cho chắc chứ đóng BHXH biết bao giờ lấy lại được. Nhiều người thiếu kỹ năng thỏa thuận lương khi phỏng vấn xin việc, không thẳng thắn nên không đòi hỏi được quyền lợi cho mình.
Khi xin việc ở công ty mới, chính tôi đã chủ động đề nghị công ty đóng BHXH cho tôi dựa trên thu nhập thực tế.
Lương hưu hiện tại chỉ mang tính hình thức
TT - Từ ngày 1-1-2016, phí bảo hiểm xã hội sẽ được thu trên cả những khoản thu nhập ngoài lương của người lao động. Tăng mức thu thì lương hưu của người lao động có đủ sống?
 |
| Ông Cao Văn Sang - Ảnh: Vũ Thủy |
* Ông Cao Văn Sang (giám đốc Bảo hiểm xã hội TP.HCM):
Lương hưu hiện nay chỉ mang tính hình thức
Việc các doanh nghiệp vận dụng luật hiện hành, tìm mọi cách để giảm tối đa số tiền đóng BHXH đang kéo theo nhiều thiệt hại cho người lao động. Ví dụ hiện nay công nhân được nghỉ thai sản 6 tháng nhưng rất nhiều người nghỉ 4 - 5 tháng đã xin đi làm.
Nguyên nhân vì mức lương đang đóng BHXH thấp nên tiền thai sản dù trả 100% lương vẫn không đủ. Người lao động bệnh tật, thai sản, thậm chí nghỉ hưu nhưng không bù đắp được bằng khoản trợ cấp đau ốm, thai sản và tiền lương hưu.
Mục đích của BHXH là thay thế cho tiền lương mất đi nhưng hiện nay chỉ thay thế hình thức. Do đó nó trở nên vô nghĩa, chỉ là “giả bộ”.
Người lao động đang làm việc thì đời sống bình thường nhưng nghỉ hưu là sụt ghê gớm vì lương hưu được tính bằng 55 - 75% lương trung bình nhưng mức lương để nhân lên quá thấp.
Tại TP.HCM, thời gian qua nhiều người hưởng lương hưu dưới mức cận nghèo. Có người lương hưu chỉ gần 800.000 đồng, phải bù thêm để bằng lương cơ sở 1,15 triệu đồng.
Quy định BHXH trên thu nhập thực tế không phải là bằng mọi giá thu được nhiều tiền cho BHXH. Thực tế, với cách đóng - trả hiện nay, quỹ BHXH chịu không nổi và phải có sự hỗ trợ của Nhà nước. Đóng nhiều thì Nhà nước bổ sung nhiều. Đóng càng nhiều người lao động càng có lợi.
Những người sắp tới ngày nghỉ nhận lương hưu mới thấm thía. Sự hỗ trợ cần ưu tiên cho nhóm yếu thế, nhóm lương thấp.
Vì vậy cần phải khống chế mức đóng, không để lợi dụng đóng quá thấp đồng thời cũng khống chế mức trần bằng 20 lần mức lương cơ sở, muốn đóng nhiều hơn cũng không được.
Tạm thời năm 2016 - 2017 quy định đóng BHXH trên mức lương và phụ cấp. Tuy nhiên khi áp dụng, có thể các doanh nghiệp ngoài quốc doanh sẽ biến nhiều khoản trước đây là phụ cấp thành thu nhập khác.
Vậy trốn như vậy tới lúc nào? Do đó bắt đầu từ năm 2018 BHXH quy định phải đóng trên thu nhập thực tế. Làm như vậy mới đúng là BHXH, là thay thế lương khi người ta không có thu nhập từ lương.
Thực hiện đóng BHXH trên thu nhập thực tế sẽ phức tạp hơn, cách làm sẽ khó hơn nhưng không phải không làm được vì hiện nay ngành thuế cũng đang thu thuế thu nhập trên thu nhập thực tế.
* Ông Nguyễn Chánh Phương (giám đốc Công ty TNHH Danh Mộc, tổng thư ký Hội Mỹ nghệ và chế biến gỗ TP.HCM):
Quỹ chi trả bảo hiểm xã hội sẽ tăng gấp đôi
 |
| Ông Nguyễn Chánh Phương - Ảnh: Đ.Dân |
Hầu hết thu nhập của công nhân trong các doanh nghiệp chế biến gỗ được chi trả cao hơn khá nhiều mức lương cơ bản. Hiện thu nhập bình quân của công nhân chưa có tay nghề (phổ thông) mới nhận vào làm việc đã được chi trả mức trên 4 triệu đồng.
Do đó, khi áp dụng chính sách bảo hiểm xã hội mới tính theo là mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác sẽ khiến quỹ chi trả bảo hiểm công nhân viên tăng mạnh. Ước tính có thể tăng gấp đôi hiện nay.
Khoản tăng thêm này không chỉ riêng doanh nghiệp mà chính người lao động phải chi trả theo quy định. Theo đánh giá của chúng tôi, lộ trình của chính sách bảo hiểm xã hội đang nhanh hơn với khả năng của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, bản thân người lao động cần sự đảm bảo chắc chắn với những quyền lợi họ được hưởng khi đóng góp khoản bảo hiểm sẽ tăng thêm này.
* Ông Phạm Xuân Hồng (chủ tịch Hội Dệt may thêu đan TP.HCM):
Chi phí mỗi tháng tăng lên hàng tỉ đồng
 |
| Ông Phạm Xuân Hồng - Ảnh: Đ.Dân |
Sau khi có thông tin mức thu bảo hiểm xã hội, phí công đoàn sẽ dựa trên tổng thu nhập thay vì lương cơ bản như trước rất nhiều doanh nghiệp trong khối may mặc, giày da rất lo lắng. Bởi đây là những doanh nghiệp sử dụng lao động rất nhiều.
Đối với khối dệt may, nếu các doanh nghiệp cỡ vừa cũng từ 1.000 - 2.000 lao động.
Nếu khoản thu bảo hiểm xã hội dựa trên thu nhập có nghĩa là các khoản ngoài lương của người lao động như tiền tăng ca, tiền thưởng… cũng đều tính vào thì mức chi phí tăng thêm hằng tháng sẽ là 1,2 tỉ đồng đối với doanh nghiệp 1.000 công nhân.
Khoản tăng thêm này nhân cho một năm 12 tháng là không ít đối với doanh nghiệp. Đó là chưa kể phí công đoàn trước nay chỉ đóng theo hình thức thương lượng.
Thu nhập công nhân khó tăng theo lương tối thiểu
2 năm nay, thu nhập của chị Hòa - công nhân tại Khu công nghiệp Bắc Thăng Long (Hà Nội) không thay đổi, dù lương tối thiểu năm nào cũng tăng không dưới 14%.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét