Special report 1: Một cơn bão tài chính hoàn hảo (perfect storm) đang đến

Tình hình cỏ vẻ giống bối cảnh một vài nước châu Á sắp lâm nạn khi khủng hoảng TC châu Á nổ ra 1997.

Perfect storm là một khái niệm nhằm chỉ ra nhiều yếu tố tích hay tiêu cực đến ngay một thời điểm, là khuếch trương hiệu ứng tích hay tiêu cực cho 1 vấn đề gì đó lên nhiều lần.

 “Con tàu viễn dương tự đi vào trong bão vì những tay hoa tiêu khoa trương, một đoàn thuỷ thủ tồi, và những hành khách lần đầu ngồi khoang hạng nhất. Chỉ ai ngửi thấy mùi hơi ẩm trong gió lạnh, biết là sẽ phải đeo phao.”

Đây là nhận định của Tiến sĩ Nguyễn Đức Thành, viện trưởng viện nghiên cứu kinh tế và chính sách , đại học Quốc Gia - Hà Nội. Anh Thành có bằng tiến sĩ của một trường ĐH Nhật Bản cấp, và là thành viên trẻ nhất trong tổ tư vấn chính sách của thủ tướng đương nhiệm. TS Thành đã nhiều lần khuyên ngân hàng nhà nước (NHNN) nên phá giá VND thường xuyên, mổi lần 1-1.5%, chừng 1 quý 1 lần, để khôi phục đúng giá trị VND và hỗ trợ xuất khẩu.

Nhận định này dc đưa ra sau khi bản tin này dc công bố:

Theo đánh giá của Trung tâm nghiên cứu BIDV, NHNN hoàn toàn có thể bán ra đến 5-6 tỷ USD, tương đương với mức thâm hụt cán cân thương mại trong kịch bản xấu. Vì vậy, nếu thị trường không xuất hiện đồng thời các cú sốc lớn thì nhiều khả năng NHNN sẽ hoàn thành mục tiêu điều hành tỷ giá trong năm nay – theo trung tâm nghiên cứu của Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển (BIDV) vừa công bố báo cáo đánh giá diễn biến thị trường ngoại hối Việt Nam 6 tháng đầu năm và dự báo nửa cuối năm 2015.

Theo đó, xét trên tổng thể, thị trường ngoại hối trong nước 6 tháng đầu năm vẫn được hỗ trợ theo chiều hướng ổn định bởi các yếu tố dài hạn bao gồm: định hướng điều hành nhất quán của NHNN; cán cân thanh toán tổng thể thặng dư – ước tính đạt khoảng 2-3 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm; lạm phát được duy trì ở mức thấp, CPI tháng 6/2015 chỉ tăng 0,6% so với cuối 2014.

Tuy nhiên, các yếu tố tác động trong ngắn hạn đã tạo ra sự khác biệt của thị trường. Cụ thể, thị trường ngoại hối 6 tháng đầu năm cũng diễn biến phức tạp, với các bước tăng/giảm khó dự báo và có nhiều điểm khác biệt so với giai đoạn 3 năm gần đây 2012-2014.

Thanh khoản được duy trì tốt, tuy nhiên, nguồn cung ngoại tệ không còn ở trạng thái dồi dào, vượt trội so với nhu cầu mà trở nên cân bằng hơn. Tỷ giá USD/VNĐ xác lập xu hướng tăng và dao động trong biên độ rộng 21350-21850. Tại thời điểm cuối tháng 6/2015, tỷ giá USD/VNĐ vào khoảng 21820 – tăng gần1,9% so với cuối năm 2014 – mức tăng mạnh nhất trong vòng 4 năm qua (năm 2012: giảm 1,9%, năm 2013: tăng 1,2%, năm 2014: tăng 1,7%).

Trong vòng chỉ mấy ngày cuối tháng 7, dồn dập các quan chức NN và ngành ngân hàng thông tin cho báo chí về khả năng ổn định tỉ giá, một hiện tượng hay xuất hiện khi căng thẳng tỉ giá tăng cao.

- Trích:

“Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính quốc gia nhận định, nhìn một cách tổng thể, tỷ giá không có áp lực gì để tăng mạnh từ nay đến cuối năm, tiền đồng sẽ không mất giá quá 2% như cam kết của Ngân hàng Nhà nước.

Trước hiện tượng đồng bạc xanh đang mạnh lên từng ngày, thị trường lại dấy lên nhiều đồn đoán có những yếu tố gây áp lực giảm giá lên tiền đồng Việt Nam, khiến tỷ giá USD/VND có khả năng điều chỉnh tăng thêm đến 3%.

Bình luận vấn đề này, PV đã có cuộc trao đổi với ông Trương Văn Phước - Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia.

Ngân hàng Nhà nước liên tục đưa các thông điệp không điều chỉnh thêm tỷ giá từ nay đến cuối năm, song các tổ chức nghiên cứu khác đều nhận định trước nhiều sức ép lớn, tỷ giá có thể điều chỉnh lên tới 3%. Ông nhận định thế nào về khả năng này?

Ông Trương Văn Phước: Trước hết, câu chuyện tỷ giá USD/VND cần phải nhìn nhận về cung cầu. Tính đến giữa tháng 7/2015, nhập siêu của cả nước là 4 tỷ USD. Năm 2015, dự báo nhập siêu vào khoảng 5-7 tỷ USD.

Cán cân vãng lai của Việt Nam bao gồm cán cân thương mại, chuyển tiền và nguồn thu dịch vụ. Trong đó, kiều hối dự kiến đạt 12-14 tỷ USD. Chúng ta hoàn toàn có thể lấy kiều hối bù đắp thâm hụt nhập siêu. Do đó, tổng thể, cán cân vãng lai Việt Nam vẫn có thể thặng dư, ít nhất cũng khoảng 4-5 tỷ USD.

Thứ hai về cán cân vốn, về dòng chu chuyển vốn từ bên ngoài bao gồm đầu tư gián tiếp từ nước ngoài, đầu tư mua trái phiếu, mua cổ phần trên thị trường chứng khoán; cộng với dòng vốn trực tiếp vẫn tiếp tục đổ vào và các khoản vay nợ như vay đầu tư phát triển ODA…do đó, cán cân vốn luôn luôn thặng dư.

Như vậy, cán cân vãng lai cộng với cán cân vốn tạo nên cán cân thanh toán của quốc gia. Năm nay, cán cân thanh toán dự kiến sẽ thặng dư khoảng 5-7 tỷ USD. Nói tóm lại, cung vẫn lớn hơn cầu.

Liệu có khả năng NHNN sẽ bán ra USD can thiệp thị trường nếu tỷ giá cuối năm có dấu hiệu căng thẳng?

Dự trữ ngoại hối cũng tăng lên mức rất cao. Thực tế NHNN cũng thỉnh thoảng can thiệp trên thị trường, nhưng nhìn chung áp lực mua ngoại tệ không nhiều đến mức NHNN phải can thiệp. Giả sử có cần phải can thiệp thì với nguồn dự trữ dồi dào NHNN vẫn kiểm soát được. Từ nay đến cuối năm, NHNN sẽ giữ đúng biên độ như đã cam kết.

Thị trường đang đồn đoán rất có thể trong tháng 9 tới, FED sẽ tiến hành tăng lãi suất. Điều này khiến một bộ phận người dân có xu hướng rút VND gửi ngân hàng USD. Theo ông, đây có phải là lựa chọn hay?

Hiện lãi suất đồng VND cao hơn lãi suất USD là 5%. Trong năm nay, xác suất FED tăng lãi suất là không nhiều mà khả năng trong năm sau nhiều hơn.

Họa hoằn nếu FED vẫn tăng lãi suất trong năm nay thì mức điều chỉnh cũng không lớn, khoảng từ 0,25-0,5%. Dù vậy, điều này cũng không làm cho chênh lệch lãi suất giữa đồng VND và USD hạ xuống thấp mà vẫn giữ ở mức 4,5-5%. Đây cũng là lý do vì sao nắm giữ tiền đồng vẫn có lợi hơn.

- Trích:

Thống đốc: Dự trữ ngoại hối đã đạt 37 tỷ USD, 10 tấn vàng

Điều này sẽ giúp cơ quan điều hành hoàn thành cam kết không điều chỉnh tỷ giá quá 2% trong năm nay.

Mới đây, trong một cuộc trao đổi với phóng viên TBKTSG, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình cho biết, dự trữ ngoại hối của Việt Nam đến cuối tháng 7-2015 đã đạt 37 tỷ USD. Đây là số dự trữ bằng ngoại tệ, còn nếu tính cả các khoản khác như vàng, tiền gửi của Kho bạc, của các tổ chức tín dụng ở Ngân hàng Nhà nước (không phải bằng tiền đồng)... thì khoảng 40 tỷ USD. Thống đốc cũng cho biết thêm, hiện riêng vàng chúng ta có 10 tấn.

Theo đó, Thống đốc khẳng định sẽ giữ nguyên cam kết không điều chỉnh tỷ giá quá 2% trong năm nay. "Thứ nhất chúng ta có lực ngoại tệ để can thiệp khi cần và sẵn sàng can thiệp. Thứ hai chúng tôi điều hành tỷ giá trong một lộ trình dài có sử dụng đồng bộ các công cụ như lãi suất, cung tiền, tỷ giá, chứ không tách rời chúng”, Thống đốc cho biết.

- Thực tế: FED vừa có tín hiệu sẽ tăng lãi suất trong tháng 9

Phiên 29/7, USD tiếp tục tăng so với euro và yên sau khi Fed đánh tín hiệu sẽ tăng lãi suất trong những tháng tới, có thể vào tháng 9.

Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) đã đưa ra bức tranh tích cực về thị trường lao động trong kết luận phiên họp chính sách kéo dài 2 ngày. Ngân hàng trung ương cho biết, thị trường việc làm tiếp tục đà tăng vững chắc, nhấn mạnh vào mức độ sụt giảm của tỷ lệ thất nghiệp.

Sau tuyên bố phiên họp FOMC, USD tăng 0,7% so với euro lên 1,0982 USD/euro. Đồng thời USD cũng tăng 0,3% so với yên lên 123,9 yên/USD.

Tuy Fed không đưa ra tín hiệu cụ thể về thời điểm nâng lãi suất, nhưng thị trường cho rằng lãi suất sẽ tăng vào tháng 9 tới. Fed cho biết chỉ cần thêm số liệu cho thấy đà tăng trưởng của thị trường lao động để bắt đầu tăng lãi suất, lần đầu tiên trong hơn 9 năm qua.

Mặc dù lạm phát vẫn thấp hơn mục tiêu 2% của Fed và những diễn biến trên thị trường quốc tế, kể cả khủng hoảng nợ châu Âu và đà lao dốc của chứng khoán Trung Quốc trong thời gian qua làm phức tạp hơn thời điểm nâng lãi suất, nhưng hầu hết các nhà phân tích đều cho rằng kỷ nguyên của lãi suất cận 0 đang đi đến hồi kết.

Vấn đề ko phải bán bao nhiêu USD để tái lập cung cầu hay dập tắt bất kì động thái đầu cơ USD nào – vấn đề là: 1. lòng tin vào VND, 2. giá VND so sánh tương đương với các đồng tiền khác, và 3. Tác động cộng hưởng khi ngân sách thất thu, nợ công tăng nhanh – vay vốn trên thị trường quốc tế bằng trái phiếu dollar (dollar–denominated sovereign bonds) sẽ có phân lời (yield) cao hơn – áp lực ngân sách trả nợ càng nặng nề hơn.

1. Giới đầu tư nước ngoài, trực (FDI) và gián tiếp (FII), rất nhạy cảm với biến động tỉ giá, do đó chỉ cần VND mất giá 1-2% thôi là đủ để ngưng dòng FDI hoặc dòng vốn FII bị rút ra đổ vào các thị trường khác. KT VN hiện nay sống nhờ FDI, nếu FDI rút thì cầu USD tăng vọt, một khi mốc 2% bị phá các mốc khác 3%-4% … sẽ nhanh bị phá hơn do hiệu ứng tâm lý. Chưa kể người gửi tiền = USD sẽ cấp tập rút tiền USD ra khỏi hệ thống NH về nhà à khống chế việc này chỉ có nước tăng lãi suất VN nhanh tương ứng.

2. Vì tỉ giá VND-USD dc NHNN neo chặt (pegged), nên một khi cầu USD tăng cao, thì buộc NHNN phải tung ra USD vào thị trường và hút một lượng tương xứng VND khỏi lưu thông, trong bức tranh lãi suất – giá của đồng vốn dưới dạng VND – đang chuẩn bị tăng, thì sẽ làm tăng giá VND, và khi giá USD so sánh tương đương với các đồng tiền khác cũng đang tăng à giá của hàng xuất khẩu so sánh tương đương với các đồng tiền khác sẽ tăng cao à khó cạnh tranh về giá khi xuất khẩu, xuất khẩu hàng thuần VN như nông nghiệp thủy sản đang giảm rất mạnh.

NHNN từ đầu năm đến giờ rất hạn chế tăng cung tiền, vì tăng cung tiền sẽ làm VND mất giá, ngay cả khi cố giữ lạm phát thấp, nên lãi suất luôn trong xu hướng tăng.

3. Quan trọng hơn hết là những chuyện này xảy ra khi tình trang thâm hụt ngân sách và nợ công đang rất căng thẳng, cộng hưởng với 2 yếu tố trên thì nếu chuyện này xảy ra thì cả nền KT sẽ đình trệ à tình hình tệ hơn cả gd 2008-2011.

Trích: “Giá dầu bình quân 6 tháng qua chỉ đạt 60 USD/thùng. Do đó, số thu từ dầu thô trong 6 tháng đầu năm chỉ đạt 35,9 nghìn tỷ đồng, bằng 38,6% so với dự toán. Để hoàn thành được nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước (NSNN) của năm nay, Bộ Tài chính đã liên tiếp đưa ra hàng loạt kiến nghị với Chính phủ, bộ ban ngành như: Cho phép tăng sản lượng khai thác dầu, vay dự trữ ngoại hối, vay/tạm ứng NHNN 30 nghìn tỷ … Câu hỏi đặt ra là phải chăng nhiệm vụ thu năm nay quá khó khăn? hay mục tiêu đặt ra của Bộ tài chính quá cao?”

Thu thuế tứ xăng dầu hụt đến hơn 60%, và giá dầu, cũng như giá hàng hóa cơ bản hay thương phẩm (commodities), nhứng thứ dc gọi là xuất thô – thế mạnh của VN - đều dc dự báo trên đà giảm (xem lại báo cáo quý 2)

è Kết luận: cần tránh bão hơn là xăm xăm đi tới: hạn chế vay hay đầu tư mở rộng thông qua vay ngân hàng, và cần chú ý đến cặp tỉ giá VND-USD.