Special report 2: Dệt may và các FTA với EU, Mỹ (TPP) trong bối cảnh leo thang chiến tranh tiền tệ

Chuyên gia nhận định rằng các nhà bán lẻ Mỹ ko thích việc giao dịch qua nhiều trung gian, mà muốn đặt hàng hay giao dịch trực tiếp với nhà SX VN nhưng yêu cầu xuất xứ hàng hóa chặt chẽ - “phải làm từ sợi trở đi” (yarn forward), trong khi thị trường EU thì tuy thời gian giảm thuế có lâu hơn, nhưng yêu cầu quy tắc xuất xứ nhẹ hơn chỉ hai công đoạn - chỉ vải và may phải làm ở VN, dễ đáp ứng hơn so với quy tắc “yarn forward”.

- Đối với thị trường Mỹ, sau TPP: Ông Lê Quốc Ân, trưởng ban cố vấn Hiệp hội Dệt may VN, cho biết trước năm 2000, kim ngạch xuất khẩu ngành dệt may VN chỉ hơn 45 triệu USD. Sau khi Hiệp định thương mại song phương VN - Hoa Kỳ (BTA) được ký kết vào năm 2001, kim ngạch xuất khẩu lập tức vọt lên 1 tỉ USD trong năm sau đó và đến năm 2014 con số này đã lên hơn 10 tỉ USD, chiếm 10% tổng kim ngạch nhập khẩu mặt hàng này của Hoa Kỳ.

“Dù thuế suất không về 0% ngay lập tức sau khi TPP được ký kết nhưng theo nhẩm tính chỉ riêng 10 tỉ USD kim ngạch xuất khẩu dệt may hiện nay, hàng dệt may cũng giảm được 1,7 tỉ USD tiền thuế.

Chắc chắn các mặt hàng sẽ giảm theo lộ trình, nhưng chỉ cần giảm được một nửa số tiền trên, sức cạnh tranh hàng dệt may VN sẽ được nâng lên rõ ràng, cơ sở cho hàng VN tăng thị phần lên gấp đôi so với hiện nay là hoàn toàn có thể.

Theo ông Ân, trong xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ, sự cải thiện chuỗi giá trị gia tăng của ngành dệt may VN mới là điểm nhấn quan trọng. Trong hơn 24 tỉ USD xuất khẩu của ngành dệt may, giá trị thặng dư VN được giữ lại lên 50% chủ yếu nhờ vào thị trường Hoa Kỳ.

Hầu hết nhà xuất khẩu VN đều làm việc trực tiếp với nhà nhập khẩu Hoa Kỳ hoặc chỉ qua một cấp, nhờ đó giá trị gia tăng cho ngành dệt may ngày càng được cải thiện, tăng nhiều hơn.

Bên cạnh những lợi ích từ việc giảm thuế, thị phần của các mặt hàng may mặc và dệt may Việt Nam tại Mỹ, hiện đang ở mức 10 phần trăm, có thể có một cơ hội để tăng gấp đôi trong thập kỷ tới.

Trong mười năm qua, các sản phẩm may mặc và dệt may Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ đã tăng 398 phần trăm về giá trị và được hưởng một tỷ lệ tăng trưởng trung bình 15 phần trăm mỗi năm.

Năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu đứng đầu 10 tỷ USD, chỉ đứng sau Trung Quốc.

Trong năm 2014, các lô hàng dệt may Trung Quốc sang Mỹ lên tới 42 tỉ USD, chiếm thị phần 37 phần trăm.

Vì vậy, khi TPP được ký kết, khoảng cách giữa Việt Nam và Trung Quốc tại thị trường Mỹ sẽ được thu hẹp.

Nhưng điều quan trọng hơn, theo An, là nâng cao năng lực của các nhà sản xuất hàng may mặc và dệt may Việt Nam trong chuỗi giá trị gia tăng trên thế giới.

- Đối với thị trường EU: ông LƯƠNG HOÀNG THÁI, vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên Bộ Công thương, cho biết hiện thuế với dệt may vào EU cao nhất là 17% và họ đã dành cho VN mức thuế ưu đãi hơn Trung Quốc, chỉ khoảng 9%. Kim ngạch hàng dệt may VN vào EU tương đối lớn, vì vậy cuối cùng hai bên đồng ý nguyên tắc “có đi có lại”, tức là lộ trình của hai bên tương đương nhau, tối đa bảy năm mới đưa thuế về 0%.

Còn dệt may EU vào VN muốn được hưởng ưu đãi cũng phải đảm bảo xuất xứ hai công đoạn, tức là vải và may phải ở EU. Trong khi đó, tại EU gần như không còn nhà máy may mặc nữa. Chỉ có một số mặt hàng đặc biệt ở phân khúc cao cấp và họ còn có thể đảm bảo được xuất xứ. Những mặt hàng đó giá rất đắt, kim ngạch không đáng kể. Nhiều doanh nghiệp dệt may VN đều đánh giá về tổng thể thì cam kết về dệt may là có lợi cho hoạt động của mình.

- Tuy nhiên, với những diễn biến mới nhất , FTA với EU chỉ chờ ngày kí chính thức, khả năng có hiệu lực từ 2016 là rất cao, trong khi đó TPP với Mỹ có nguy cơ ko kịp kết thúc trong năm nay, và nguy cơ phải dời lại các phiên thảo luận chốt lại TPP vào 2017 khi nước Mỹ có tổng thống mới, và chưa chắc khi đó tổng thống và chính quyền mới ủng hộ TPP như giờ. Hiện giờ trở ngại trong đàm phán nằm trong nhiều vấn đề, chủ yếu giữa Mỹ, Nhật, New Zealand, Canada, đối với các lĩnh vực nông nghiệp, xe hơi, bảo hộ bản quyền trí tuệ cho ngành dược.

- Bối cảnh KT và thương mại thế giới đang diễn biến phức tạp hơn, với việc TQ phá giá đồng NDT 3.5% trong hai ngày.

Hành động này của TQ thật sự là một cơn bão quét qua thị trường KT tài chính QT, nhấn chìm khả năng DN các nước khác có những ngành cạnh tranh trực tiếp với hàng TQ như ngành dệt may VN, có thể dc hường lợi dc thông qua cá FTA kí với EU hay Mỹ, do hàng TQ sẽ có giá rẻ hơn nữa.

Đằng sau sự tăng giá đồng NDT có thể nói TQ giảm giá đồng NDT trong 2 ngày vừa qua khoảng 3,5% thì bản chất của nó có thể nói là xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chủ yếu.

1. TQ muốn kích thích nền kinh tế giúp cho tăng trưởng, cho xuất khẩu lấy lại đà phục hồi sau khi bị suy giảm 8,3% trong tháng 7 so với cùng kỳ năm trước, cũng như để duy trì tăng trưởng.

2. Trước áp lực phải linh hoạt cơ chế tỉ giá khi TQ đang đàm phán với IMF để quốc tế hóa đồng NDT, đưa đồng NDT vào nhóm đồng tiền thuộc quyền rút vốn đặc biệt, tức là đưa đồng NDT thành đồng tiền dự trữ quốc tế.

Việc họ thay đổi cơ chế tỉ giá hối đoái thông qua việc thay vì công bố tỉ giá bình quân liên ngân hàng hằng ngày thì nay họ chuyển qua cơ chế mới: hằng ngày khoảng 9g15, Ngân hàng Nhân dân TQ lấy tỉ giá đóng cửa ngày hôm trước làm tỉ giá mở cửa ngày hôm sau.

Việc thay đổi cơ chế tỉ giá này hiện đang gặp phải một sự phản ứng mãnh liệt từ phía Mỹ cũng như các nước phương Tây khi cho rằng việc định giá như thế ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa.

Tuy nhiên, thị trường vẫn cảm nhận rằng nếu như TQ theo đuổi cơ chế tỉ giá hối đoái mới cho cung cầu tác động đến tỉ giá thì có thể nói trong tương lai đồng NDT không mất giá thêm mà có thể quay lại để tăng giá.

- Sự tác động của kinh tế TQ tới VN là lớn: đồng NDT của TQ từ năm 2005 tăng giá khoảng 30%. Trong khi đó từ năm 2005, 1 USD có giá khoảng 15.500 VND nay tăng lên 22.000 đồng, tức VND mất giá gần 40%.

TS Nguyễn Đức Thành, viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách, cho rằng việc việc TQ giảm giá đồng NDT 1,9%, sau đó lại tiếp tục nới tiếp 1,6% dù trước đó khẳng định chỉ điều chỉnh tỉ giá một lần, được coi như khơi mào cuộc chiến tiền tệ.

“Ngân hàng Nhà nước có phản ứng tức thời, nới biên độ tỉ giá thêm 1%, theo tôi là kịp thời và tích cực. Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách đã nhiều lần đề nghị VN giảm giá đồng tiền của mình. Chúng tôi theo dõi thì thấy đồng yen của Nhật đã giảm giá khoảng 30% trong mấy năm qua. Đồng euro của EU cũng đã giảm giá ở tầm ấy. Đồng rup của Nga thì giảm giá mạnh. Mà các đối tác trên đều rất quan trọng với VN. Trong khi đó, đồng tiền của VN lại vẫn cơ bản giữ giá với đồng USD. Nó làm cho hàng VN đắt hơn, chi phí ở VN cũng đắt hơn. Việc giảm khách du lịch theo chúng tôi cũng là một hệ quả đã xảy ra”.

Theo ông Thành: “Lần này TQ phá giá đồng tiền tới 3,5% chỉ trong hai ngày cho thấy ngay đến TQ cũng đã phải hành động. Cần lưu ý là đồng NDT đang có xu hướng tăng giá, nhưng họ lại quyết định phá giá tới 3,5%, và có thể chưa dừng lại. Nên nếu VN không theo kịp thì theo tôi, VN sẽ chịu hậu quả cực kỳ to lớn. Hàng TQ vào VN sẽ rẻ hơn, có lợi thế hơn và nó sẽ cạnh tranh với cả hàng xuất khẩu của VN tại các thị trường quan trọng nước ngoài chứ không chỉ trong nước”.

Vì vậy, ông Thành cho rằng đồng tiền của VN phải được giảm giá mạnh hơn mức giảm giá của NDT. Nếu không làm được điều này thì sẽ là một thách thức đối với VN.

Theo Trung tâm Thông tin và Dự báo kinh tế - xã hội quốc gia (Bộ Kế hoạch & Đầu tư), việc nhân dân tệ yếu đi sẽ gây tổn hại đến hoạt động xuất khẩu sang Trung Quốc, đặc biệt là nông sản, khi đây là nơi tiêu thụ chính của Việt Nam. Ngoài ra, hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc, bao gồm dệt may, thủy sản... sẽ trở nên cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế so với sản phẩm tương tự của Việt Nam.

-- Trích Vnexpress: Ông Lê Quang Hùng - Chủ tịch HĐQT Công ty May Garmex cho biết doanh nghiệp đã ký hợp đồng mua nguyên liệu, bán hàng hóa với các đối tác Trung Quốc đến hết năm. Các hợp đồng này đều có giá trị tính bằng USD nên việc điều chỉnh tỷ giá nhân dân tệ, trước mắt chưa gây ra hệ lụy. Tuy nhiên, tình hình sẽ trở nên khó khăn vào năm sau, khi các đơn hàng mới được ký.

"Công ty dự kiến chi hơn 20 triệu USD nhập nguyên phụ liệu từ Trung Quốc. Trong bối cảnh các đối tác mua hàng vẫn chỉ định nguồn nhập nguyên phụ liệu và thấy hàng Trung Quốc giảm giá, họ có thể sẽ ép giá hàng từ Việt Nam", ông nói.

Sản phẩm VN vào châu Âu, Nhật Bản ngày càng khó cạnh tranh với hàng "Made in China". Theo đó, dù có được hưởng lợi từ Hiệp định thương mại tự do với EU, thuế xuất khẩu dệt may sẽ giảm từ 9% về 0% trong 7 năm, song do Trung Quốc đã phá giá 3%, những ưu đãi này có thể "không còn gì hết".

"Việt Nam vừa tăng biên độ tỷ giá thêm 1% để tháo gỡ cho các doanh nghiệp xuất khẩu, song hàng hóa vẫn đắt hơn Trung Quốc vì mức thay đổi của họ lên tới 3,5%. Hàng Trung Quốc cũng rất phong phú nên có thể nhà nhập khẩu sẽ ham đồ của họ hơn. FTA tuy hoàn tất nhưng chưa biết bao giờ ký, trong khi những rủi ro này sẽ tới trong thời gian ngắn".

Bà Đặng Phương Dung - Phó chủ tịch Hiệp hội dệt may nhận định việc Trung Quốc phá giá đồng nhân dân tệ tuy chưa ảnh hưởng trong ngắn hạn nhưng nhìn xa hơn, điều này vô hình chung sẽ khuyến khích nhập khẩu, không chỉ với ngành dệt may mà với cả máy móc.

"Khi đó, các doanh ngiệp trong nước sẽ ít đầu tư cho việc nội địa hóa. Mà điều này, về dài hạn sẽ rất bất lợi cho hàng hóa Việt Nam đáp ứng các điều kiện về xuất xứ để được hưởng ưu đãi về thuế trong các hiệp định thương mại, như với TPP".

Một doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cũng thừa nhận việc đồng nhân dân tệ mất giá so với đôla Mỹ khiến cho mục tiêu doanh thu nửa tỷ USD năm nay của họ bị ảnh hưởng.

Vị này tính toán, khi doanh nghiệp xuất một lô hàng trị giá 3 triệu NDT, với tỷ giá NDT/USD trước đây là 6,2298 thì lô hàng ấy quy đổi ra được 482.000 đôla Mỹ. Nay mỗi USD quy đổi bằng 6,3306 đồng nhân dân tệ thì lô hàng ấy quy ra USD chỉ còn khoảng 474.000 USD, sụt gần 8.000 USD. "Nếu tình hình nhân dân tệ còn giảm thì khả năng chúng tôi sẽ phải điều chỉnh lại mục tiêu doanh thu”.

-- Ở góc độ vĩ mô, Tiến sĩ Trần Hoàng Ngân, Hiệu trưởng trường Đại học tài chính Marketing (Bộ Tài chính) phân tích trong cán cân thương mại chung, xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc chỉ chiếm 10% tỷ trọng, nhưng ở chiều nhập khẩu là 30%. Với tình hình trên, nếu cơ quan điều hành không có những phòng vệ thích đáng thì nhập siêu từ Trung Quốc sẽ tăng mạnh, vì nhân dân tệ mất giá thì hàng hoá của Trung Quốc vào Việt Nam sẽ rất rẻ, gây khó khăn cho sự cạnh tranh của các sản phẩm trong nước.

-- Báo cáo ngày 11/8 của Công ty Chứng khoán TP HCM (HSC) cũng cho rằng đồng nhân dân tệ mất giá sẽ tác động tiêu cực đến cán cân thương mại của Việt Nam với Trung Quốc. Trong 6 tháng đầu năm, Việt Nam ghi nhận mức thâm hụt 16,5 tỷ USD với Trung Quốc, trong đó nhập khẩu tăng 23% còn xuất khẩu chỉ tăng 4% so với cùng kỳ năm trước. "HSC ước tính sự giảm giá 1% của đồng nhân dân tệ sẽ làm tăng thâm hụt thương mại.